Özet
İş kazaları, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin yetersizliği veya öngörülemeyen riskler neticesinde işçinin bedeni veya ruhi bütünlüğünün zarara uğramasıyla sonuçlanan müesseselerdir. İş kazasına maruz kalan işçinin hak kaybına uğramaması; idari, sosyal ve hukuki süreçlerin doğru işletilmesine bağlıdır. Bu yazıda; iş kazası sonrası hastane raporlama süreçleri, SGK bildirim ve tespit aşamaları, maluliyet/engel oranı tespitine karşı Yüksek Sağlık Kurulu nezdinde itiraz usulü ve işverene karşı ikame edilecek maddi-manevi tazminat davalarının yasal mevzuat analizi gerçekleştirilmiştir.
1. İş Kazası Sonrası Hastane Süreci ve Sağlık Kurulu Raporunun Niteliği
İş kazasına maruz kalan işçinin öncelikli adımı, en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılarak tıbbi müdahalenin gerçekleştirilmesidir. Hukuki sürecin temelini bu aşamada tutulan kayıtlar oluşturur.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, iş kazası vakalarında sağlık hizmeti sunucularına hayati bir rol düşmektedir. Kanun uyarınca, kendisine iş kazası vakası intikal eden sağlık kurumu, bu durumu en geç 10 gün içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür.
- Hastaneye giriş anında olayın bir “İş Kazası” olduğu hekime açıkça beyan edilmeli ve hasta giriş formuna bu şekilde işlenmelidir. Hekim tarafından düzenlenen geçici iş göremezlik raporunda; yaralanmanın türü, kazanın oluş şekline dair işçinin beyanları ve tıbbi bulgular eksiksiz yer almalıdır. Bu rapor, ileride açılacak tazminat davalarında kazanın iş yeriyle ve işle olan illiyet bağını (bağlantısını) ispatlayan en önemli delillerden biridir.
2. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Bildirim ve Başvuru Süreci
İş kazasının resmiyet kazanması ve SGK’nın sağladığı sosyal yardımlardan (geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri vb.) faydalanabilmek için kurumsal bildirimlerin yapılması şarttır.
- İşverenin Yükümlülüğü: 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre işveren, iş kazasını kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK’ya “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirgesi” ile doğrudan veya e-Sigorta kanalıyla bildirmek zorundadır.
- İşçinin Doğrudan Başvurusu (İş Kazası Tespit İstemi): İşverenin kazayı SGK’ya bildirmemesi veya olayı gizlemeye çalışması durumunda; işçi (veya vefatı halinde hak sahipleri) kuruma doğrudan bir dilekçe ile başvurarak kazanın iş kazası olarak tespitini talep edebilir. SGK tahkikat yürüterek olayın iş kazası olup olmadığına karar verir.
- Dava Yolu (İş Kazasının Tespiti Davası): SGK’nın olayı iş kazası olarak kabul etmemesi halinde, işçinin işveren ve SGK’ya karşı İş Kazasının Tespiti Davası açma hakkı doğar. Bu dava sonuçlanmadan tazminat davalarına bakılamaz (Bekletici mesele yapılır).
3. Engel (Maluliyet) Oranı Tebligatı ve Yüksek Sağlık Kurulu Nezdinde İtiraz Usulü
Tedavi süreci tamamlandıktan sonra işçinin vücudunda kalıcı bir hasar (ariza) kalıp kalmadığının tespiti, sürekli iş göremezlik geliri bağlanması açısından kritik önem taşır.
- Oran Tespiti ve Tebligat: İşçinin tedavi evrakları SGK Sağlık Kurulu tarafından incelenerek Meslekte Kazanma Gücü Kayıp Oranı (Maluliyet/Engel Oranı) belirlenir. Bu oran işçiye resmi bir yazı (tebligat) ile bildirilir.
- Yüksek Sağlık Kurulu (YSK) İtirazı: İşçi, belirlenen engel oranının eksik veya hatalı olduğunu düşünüyor ise, SGK’ya vereceği bir dilekçe ile Yüksek Sağlık Kurulu nezdinde orana itiraz edebilir.
- Adli Tıp ve Mahkeme Süreci: Yüksek Sağlık Kurulu’nun verdiği karara karşı da uyuşmazlık devam ederse, açılacak tazminat davasında mahkeme kanalıyla Adli Tıp Kurumu (ATK) ilgili ihtisas dairesinden yeni bir rapor alınması talep edilir. İş Mahkemeleri, Adli Tıp Kurumu dışında bir kurumdan (Üniversiteler ve benzeri) maluliyet raporu alma cihetine gitmemektedir.
4. İşverene Karşı Maddi ve Manevi Tazminat Davası ve Yargılama Süreci
İş kazası neticesinde zarara uğrayan işçi, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini (İSG) almayan veya eksik alan işverene karşı Türk Borçlar Kanunu (TBK) kapsamında tazminat davası açabilir. Ayrıca, kazada kusuru olan diğer kişiler de tazminattan sorumlu tutulabilirler. Mesela; iş kazasının meydana gelmesinde iş güvenliği uzmanı, vardiya amiri gibi çalışanların da kusurlu olduğu tespit edilirse bu kişiler de kaza geçiren işçiye karşı sorumludurlar.
İşçi vefat etmiş ise, işçinin geride kalan yakınları (eş, çocuk, anne, baba ve benzeri yakınları) dava açabilirler.
A. Davanın Hukuki Niteliği ve Talepler
- Maddi Tazminat (TBK m. 54): İşçinin tedavi giderleri, kazanç kaybı (sürekli iş göremezlik tazminatı, geçici iş göremezlik tazminatı), çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar, bakıcı gideri talep edilebilir. İşçi vefat etmiş ise geride kalan eş, çocuk, anne ve baba gibi yakınlar, şartlar uygunsa destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilirler.
- Manevi Tazminat (TBK m. 56): Kazanın işçide ve yakınlarında yarattığı bedensel-ruhsal acı, elem ve ızdırabın hafifletilmesi amacıyla hakim tarafından takdir edilecek manevi tazminat talep edilir.
B. Davadaki Temel Süreçler ve Aşamalara Bakış
- Zorunlu Arabuluculuk: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir. İşçi doğrudan dava açabilir.
- Maluliyet Oranının Kesinleşmesi: Mahkeme, işçinin malul kalması halinde bu maluliyete ilişkin oranın kesinleşmesini sağlayacaktır. Bunun için Sgk’nin verdiği oranı taraflara tebliğ eder, bu orana itiraz gelmesi halinde dosyayı Sgk Yüksek Sağlık Kurulu’na gönderir, buradan gelen orana da itiraz gelmesi halinde dosyayı Adli Tıp Kurumu’na gönderir. Eğer Sgk ile Adli Tıp Kurumu raporu arasında çelişki olursa bu kez Adli Tıp Genel Kurulu’ndan rapor alınması gerekecektir.
- Kusur Raporunun Alınması: Mahkeme, kazanın oluşumunda işverenin, işçinin veya üçüncü kişilerin kaçta kaç kusurlu olduğunu belirlemek adına İSG uzmanlarından oluşan bilirkişi heyetinden rapor alır. İşverenin kusuru, tazminat miktarını doğrudan belirler.
- Aktüerya (Hesap) Raporu: İşçinin yaşı, kusur oranı, maluliyet oranı ve kaza tarihindeki geliri dikkate alınarak gelecekte uğrayacağı muhtemel maddi zarar aktüer bilirkişi tarafından hesaplanır. Bu hesaptan, SGK’nın işçiye bağladığı gelirin peşin sermaye değeri rücu edilebilecek kısmı tenzil edilir (düşülür).
C. Görevli, Yetkili Mahkeme ve Zamanaşımı
- Görevli Mahkeme: İş Mahkemeleridir.
- Yetkili Mahkeme: Kazanın meydana geldiği yer, zarar görenin adresi, davalı işverenin yerleşim yeri veya iş yerinin bulunduğu yer İş Mahkemesidir.
- Zamanaşımı: TBK m. 72 ve haksız fiil sorumluluğuna dayanarak iş kazası davalarında zamanaşımı süresi, kaza tarihinden (veya maluliyetin kesinleştiği tarihten) itibaren 10 yıldır. Ancak, tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır.
Sonuç
İş kazası sonrası süreç; tıp, iş hukuku, sosyal güvenlik ve borçlar hukuku disiplinlerinin bir arada yürütüldüğü teknik bir süreçtir. Hastanede doğru kayıt tutulması, SGK bildirimlerinin takibi, maluliyet oranına yasal sürede itiraz edilmesi ve kusur/hesap raporlarının titizlikle incelendiği bir tazminat davası açılması gerekebilmektedir. Tüm bu süreçlerin doğru bir şekilde takibi için, iş kazası geçiren işçinin veya yakınlarının uzman bir avukatla çalışmaları doğru olacaktır.
Av. Nahit Gürhan Aydın
İş Hukuku Bilirkişisi
Önemli not: Bu yazı genel bilgilendirme için hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her olayın kendine özgü özelliği nedeni ile uzman bir avukata danışılması ve ona göre hareket edilmesi uygun olacaktır.